1. YAZARLAR

  2. Tolgahan Demirbaş

  3. Örnek Alınan ve İstenilen Başkanlık Sistemi
Tolgahan Demirbaş

Tolgahan Demirbaş

Yazarın Tüm Yazıları >

Örnek Alınan ve İstenilen Başkanlık Sistemi

A+A-

“Başkanlık sistemi sert kuvvetler ayrılığı ilkesine dayanan demokratik bir yönetim modelidir. Parlamenter sistemdekinin aksine yasama ve yürütme arasında bir kaynaşma noktası bulunmaz. Başkan, yürütme erkinin tek hakimidir. Sert kuvvetler ayrılığı ilkesi yasama, yürütme ve yargı arasında bağımsız bir denge mekanizması ortaya koyar. Bu mekanizma sayesinde hiçbir kuvvet diğerinin egemenliği altına girmez ve böylece rejimin tek bir erkin hakim olduğu despotizme dönüşümü engellenir. Ancak bu tarif edilen özellikler ABD modeli başkanlık sistemi için geçerlidir. Birey özgürlüğünün temel gereği olarak düşünülmüş olan kuvvetler ayrılığı, sistemin beslendiği anlayıştır. Başkanlık sisteminin ABD dışındaki uygulamalarında ise kuvvetler ayrılığı ilkesi gevşetilebilmekte ve siyasal sistem demokrasiden uzaklaşmaktadır. Çünkü Devlet Başkanının geniş yetkilerle donatılmış olduğu sistemlerde demokratik bir siyasetin varlığından bahsetmek son derece güçtür.

Son 2 yıldır ülkemizde gündemde olan ve ısrarla 17/25 aralık tarihinden itibaren baskılanan başkanlık sisteminin yaşayan hali bence aşağıda yazdığım model gibidir; Kazakistan Anayasa'nın 2. maddesinde belirtildiği gibi başkanlık sistemiyle yönetilen üniter bir devlettir. Ancak bu başkanlık sisteminin ABD tipi, demokratik bir modelin doğasına uymayan yetkiler Kazakistan Devlet Başkanında bulunmaktadır.

Yasama ve yürütme arasında bağımsızlık olmasını gerektiren başkanlık sisteminin Kazakistan uygulamasında Devlet Başkanının geniş yetkileri sebebiyle kuvvetler arası bağımsızlık söz konusu değildir. Normatif olarak her kuvvetin kendi varlığını tehdit altında görmeden görevini yerine getirmesi gerekirken Kazakistan'da yürütmenin mutlak hakimi olan Devlet Başkanının parlamentoyu fesih yetkisi bulunmaktadır. Fesih yetkisinin varlığı hükümet gibi parlamentonun Devlet Başkanı güdümünde kalmasına neden olmaktadır. Devlet Başkanı ise Senato'da doğrudan 15 üye atama yetkisine sahiptir. Bu durum Anayasal olarak bir takım yetkilerin Senato'ya verilmişse de içerisindeki Devlet Başkanı etkisinden dolayı özgün bir karar mekanizması olduğu anlamına gelmemektedir.. Yasama konusunda Kazakistan'daki diğer bir farklı yasa ise yasama yetkisinin Devlet Başkanına devrini içeren maddedir. Anayasa'nın 53. maddesinin 3. fıkrasına göre Devlet Başkanının talebi üzerine, Senato'da ve Meclis'te üyelerinin üçte iki çoğunluğu sağlanırsa bir yıl süre ile yasama yetkisi Devlet Başkanına geçebilmektedir. Bu madde olağanüstü haller için korunuyor olsa da çağdaş demokratik anayasalar içerisinde rastlanılmayan bir yaklaşımı içermektedir. Diğer yandan Devlet Başkanının yasama kuvvetini doğrudan ele almasa da tam bağlayıcı kararadi ve emir çıkarma yetkisi bulunmaktadır. Kazakistan'da yürütme organı olan Devlet Başkanlığının Parlamento'ya kanun tasarılarının görüşülmesinde öncelik belirleme yetkisi bulunmaktadır. Bu yetkiler, yasama görevindeki Parlamento'nun konumunu şeklen var etmektedir.

Kazakistan Anayasası'nda Devlet Başkanına özel yasalar bulunmaktadır. Örnek olarak Anayasa'nın 46. maddesinin ilk üç bendinde; Kazakistan Devlet Başkanı, onun şeref ve onuru dokunulmazdır; Cumhurbaşkanı ve ailesinin geçimi, güvenliği ve koruması devlet tarafından sağlanır; Bu madde hükümleri eski devlet başkanlarını da kapsar ifadeleri yer almaktadır. 46. maddenin dördüncü bendinde ise "İlk Devlet Başkanının konumu ve yetkileri Anayasal kanunla belirlenir" denilmektedir. 42. maddenin beşinci bendinde ise bir kişinin üst üste iki defadan fazla Devlet Başkanı seçilemeyeceği ancak bu kısıtlamanın ilk Devlet Başkanı için geçerli olmadığını ortaya koymaktadır. Diğer yandan eski devlet başkanlarının Anayasa Konseyi'nin ömür boyu üyesi olma hakları bulunmaktadır ..Anayasa'da yer alan bu maddeler ilk Devlet Başkanını ömür boyu korumaya yöneliktir...

Yürütme yetkisinin kullanıcısı olan Hükümet, Devlet Başkanına karşı sorumludur. Hükümet, Anayasa'nın 57. maddesinin 6. fıkrasına göre parlamentoya da hesap verebilir. Hükümet üyeleri halka ve Kazakistan Devlet Başkanına yemin eder ..Kazakistan'da da diğer başkanlık sistemi örneklerinde olduğu gibi Devlet Başkanı yürütmenin tek gücüdür. Bu nedenle Devlet Başkanının hükümetin yetkilerinin sona erdiğine dair karar verme, hükümet üyelerinin görevine son verme yetkisi bulunmaktadır..

Kazakistan'daki başkanlık sisteminin Devlet Başkanına geçiş yetkiler sağladığı görülmektedir. Bu durum demokratik bir zemin yaratmadığı gibi kuvvetler ayrılığına da zarar vermektedir. Sistemler konusundaki yetki paylaşımı tartışmaları genel olarak yasama ve yürütme arasında cereyan etmektedir. Yargı bağımsızlığı ise kesin dokunulmaz olarak tartışmalara dahil edilmemektedir. Ancak Kazakistan'da Devlet Başkanının yargı gücü üzerinde de etkisi bulunmaktadır.

Yukarıda belirtildiği gibi eski Devlet Başkanı, Anayasa Konseyi'nin üyesi olabilmektedir. Yine Anayasa Konseyi'yle ilgili olarak Devlet Başkanının doğrudan iki üyesini belirleme yetkisi bulunurken Devlet Başkanı Anayasa Konsey Başkanını da belirler. Bu yetkinin önemi Konsey'de oyların eşit olması durumunda Anayasa Konseyi Başkanının son kararı alma yetkisine sahip olmasıdır.. Devlet Başkanı atama yetkileriyle Anayasa Konseyi üzerinde bu denli bir etkiye sahipken diğer bir madde bu gücü pekiştirmektedir. Anayasa'nın 73. maddesinin dördüncü bendine göre, Devlet Başkanı, Anayasa Konseyinin kararına tamamen veya kısmen itiraz edebilir ve bu itirazlar Anayasa Konseyinin üye tam sayısının üçte ikisi ile aşılır, Devlet Başkanının itirazı giderilmezse Anayasa Konseyinin kararı kabul edilmemiş sayılır. Diğer bir ifadeyle Anayasa Konseyi, Devlet Başkanının itirazını dikkate almak ve bu yönde karar almak mecburiyetindedir.

Devlet Başkanlığı, Kazakistan Yüksek Yargı Kurulu ve Yüksek Mahkemesi üzerinde de etkiye sahiptir. Yüksek Yargı Kurulu, Devlet Başkanının atadığı Başkan ve diğer görevlilerden oluşur ..Yüksek Mahkeme Başkanı ve hakimleri, Cumhuriyet Yüksek Yargı Kurulunun tavsiyesi üzerine Devlet Başkanının önerdiği kişiler arasından Senato tarafından seçilir.. Yerel ve diğer mahkemelerin başkan ve hakimleri Yüksek Yargı Kurulunun tavsiyesi üzerine Devlet Başkanı tarafından atanır..Devlet Başkanı, yukarıdaki maddeler incelendiğinde tavsiye edici bir konuma sahip gibi görünse de Yüksek Yargı Kurulunu belirleyebilmesi ve diğer atamaların yapılmasında adayların bu Kurul tarafından belirlenmekte ve nihai kararı yine Devlet Başkanının aldığı görülmektedir.

Özet olarak;

Başkanlık sistemiyle yönetilen Kazakistan'da, yürütme yetkisinin yanında yasamanın ve yargının da Anayasal olarak Devlet Başkanının hakimiyetine verildiği görülmektedir. Bu durum örnek gösterilen ABD tipi başkanlık sisteminden oldukça farklı bir uygulamadır. Kısacası bizlere şuan yoğun bir dayatmayla getirilmeye çalışılan başkanlık sisteminin amacı bu yetkilere sahip olmaktır.. Fakat biz Kazakistan gibi 25.yıllık bir devlet değiliz ve bu sistem Türkiye ye uygun değildir çünkü bu şekilde istenen bir başkanlık sistemi kişileri ve ailelerini koruma altına alma sistemidir ve ülkemize zararlıdır. Karar yüce Türk milletinindir.”

 

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.